Sayfa Menüsü
TwitterFacebook
Kategori Menüsü

İnsan Hakları

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER
İNSAN HAKLARI EVRENSEL BİLDİRGESİ

 

Türkiye Cumhuriyeti’nin de 51 kurucu üyesi arasında yer aldığı Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 10 Aralık 1948 tarihinde metni aşağıda yer alan İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’ni kabul ve ilân etti. Genel Kurul, tarihi gelişmenin ardından bütün üye ülkelerden Bildirge metninin yayınlanmasını ve bunun, ülkelerin ve bölgelerin siyasi durumları itibariyle hiçbir ayırım gözetilmeksizin, dağıtılmasını; özellikle okullarda ve diğer kültür kurumlarında okutulmasının sağlanmasını talep etti.

 

Önsöz 

İnsanlık ailesinin bütün üyelerinde var olan haysiyetin ve bunların eşit ve devir kabul edilmez haklarının tanınması hususunun özgürlüğün, adaletin ve dünya barışının temeli olmasına;

İnsan haklarının tanınmaması ve hor görülmesinin insanlık vicdanını isyana yönelten vahşete neden olmuş bulunmasına; dehşetten ve yoksulluktan kurtulmuş olacakları bir dünyanın kurulmasını en yüksek amaç olarak ilân etmiş bulunmasına; insanın baskıya karşı son çare olarak ayaklanmaya mecbur kalmaması için, insan haklarının bir hukuk rejimi ile korunmasının bir zorunluluk olmasına;

BM halklarının Anlaşma’da insanın temel haklarına, insanın haysiyet ve değerlerine, erkek-kadın eşitliğine olan imanlarını bir kere daha ilân etmiş olmalarına; sosyal ilerlemeyi kolaylaştırmaya, daha geniş özgürlük içinde, daha iyi yaşam şartları kurmaya karar verdiklerini beyan etmiş bulunmalarına;

Üye devletlerin BM ile işbirliği içerisinde insan haklarına ve temel özgürlüklerine bütün dünyaca gerçekten saygı gösterilmesinin teminini taahhüt etmiş bulunmalarına;

Bu haklar ve özgürlüklerin herkes tarafından aynı şekilde anlaşılmasının, yukarıdaki taahhüdün yerine getirilmesi için son derece önemli bulunmasına göre;

BM Genel Kurulu insanlık topluluğunun bütün fertleriyle organlarının bu Bildirge’yi daima göz önünde tutarak; öğretim ve eğitim yoluyla bu haklar ve özgürlüklere saygıyı geliştirmeye; gittikçe artan ulusal ve uluslararası önlemlerle dünyaca tanınmasını ve uygulanmasını sağlamaya gayret etmeleri için, işbu İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’ni ilân eder.

Madde 1

Bütün insanlar özgür; hak ve haysiyetler bakımından eşit doğarlar. Akıl ve vicdana sahiptirler ve birbirlerine karşı kardeşlik zihniyeti ile hareket etmelidirler.

Madde 2

Herkes ırk, renk, cins, dil, siyasi veya diğer herhangi bir akide, ulusal veya sosyal köken, servet, doğuş veya herhangi diğer bir fark gözetilmeksizin, işbu Bildirge’de ilân olunan tüm haklardan ve tüm özgürlüklerden yararlanabilir.

Bundan başka, bağımsız ülke uyruğu olsun, vesayet altında bulunan, sair egemenlik kayıtlamasına tâbi ülke uyruğu olsun; bir şahıs hakkında uyruğu bulunduğu ülke veya ülkenin siyasi, hukuki veya uluslararası statûsû bakımından hiçbir ayrılık gözetilmeyecektir.

Madde 3

Yaşamak, özgürlük ve kişi güvencesi her insanın hakkıdır.

Madde 4

Hiç kimse kölelik veya kulluk altında bulundurulamaz; kölelik ve köle ticareti her şekliyle yasaktır.

Madde 5

Hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ve haysiyet kırıcı zalim cezalara veya muameleye tâbi tutulamaz.

Madde 6

Herkes, her nerede olursa olsun, hukuk kişiliğinin tanınması hakkına sahiptir.

Madde 7

Kanun önünde herkes eşittir ve farksız olarak, kanunun eşit korunmasından yararlanma hakkına sahiptir. Herkesin işbu Bildirge’ye aykırı her türlü ayırt edici muameleye karşı ve böyle bir muamele için yapılabilecek her türlü kışkırtmaya karşı korunma hakkı vardır.

Madde 8

Her şahsın kendisine anayasa ve kanun ile tanınan temel haklara aykırı muameleye karşı füli sonuç verecek şekilde ulusal mahkemelere müracaat hakkı vardır.

Madde 9

Hiç kimse keyfi olarak tutuklanamaz, alıkonulamaz veya sürülemez.

Madde 10

Herkes haklarının, vecibelerinin veya kendisine karşı cezai nitelikte herhangi bir isnadın tespitinde, tam bir eşitlikle, davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından ve açık olarak görülmesi hakkına sahiptir.

Madde 11

1. Bir suç işlemekten sanık herkes, savunması için kendisine gerekli bütün imkânların sağlanmış bulunduğu açık bir yargılama ile, kanunen suçlu olduğu tespit edilmedikçe, masum sayılır.

2. Hiç kimse, işlendikleri sırada ulusal ve uluslararası hukuka göre suç teşkil etmeyen fillerden veya ihmallerden ötürü mahkûm edilemez. Bunun gibi, suçun işlendiği sırada uygulanan cezadan daha şiddetli bir ceza verilemez.

Madde 12

Hiç kimse, özel hayatı, ailesi, meskeni veya yazışması hususunda keyfi karışmalar, şeref ve şöhretine karşı tecavüzlere maruz kalamaz. Herkesin, bu karışma ve tecavüzlere karşı korunma hakkı vardır.

Madde 13

1. Herkes, herhangi bir devletin arazisi dahilinde serbestçe dolaşmak ve ikamet etmek hakkına sahiptir.

2. Herkes, kendi ülkesi dahil olmak üzere, herhangi bir ülkeyi terketmek veya ülkesine tekrar dönmek hakkına sahiptir.

Madde 14

1. Herkes zulüm karşısında başka ülkelere iltica etmek ve bu ülkeler tarafından mülteci muamelesi görmek hakkına sahiptir.

2. Bu hak, adi bir suç veya BM prensip ve amaçlarına aykırı faaliyetlere gerçekten dayanan kovuşturmalar halinde ileri sürülemez.

Madde 15

1. Her ferdin bir vatandaşlık hakkı vardır.

2. Hiç kimse keyfi olarak vatandaşlığından veya vatandaşlığını değiştirmek hakkından mahrum edilemez.

Madde 16

1. Evlilik çağına varan her erkek ve kadın, ırk, vatandaşlık veya din bakımından hiçbir kayda veya sınırlamaya tâbi olmaksızın evlenmek ve aile kurmak hakkına sahiptir.

2. Evlenme akdi ancak, müstakbel eşlerin serbest ve tam rızası ile yapılır.

3. Aile, toplumun tabü, temel unsurudur; toplum ve devlet tarafından korunma hakkına sahiptir.

Madde 17

1. Her şahıs tek başına veya başkalarıyla birlikte mülk sahibi olma hakkına sahiptir.

2. Hiç kimse keyfi olarak mal ve mülkünden mahrum edilemez.

Madde 18

Her şahsın fikir, vicdan ve din özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak din ve kanaat değiştirme özgürlüğünü; dinin veya kanaatin, tek başına veya topluca, açık olarak veya özel biçimde öğretim, uygulama, ibadet ve ayinlerle ortaya koyma özgürlüklerini gerektirir.

Madde 19

Her ferdin fikir ve ifade özgürlüklerine hakkı vardır. Bu hak, fikirlerinden ötürü rahatsız edilmek, ülke sınırları konu edilmeksizin, bilgi ve fikirleri her vasıta ile aramak, elde etmek veya yaymak hakkını gerektirir.

Madde 20

1. Her şahıs barışçıl biçimde toplanma veya dernek kurma ve derneğe katılma serbestisine sahiptir.

2. Hiç kimse bir derneğe mensup olmaya zorlanamaz.

Madde 21

1. Her şahsın doğrudan doğruya veya serbestçe seçilmiş temsilciler vasıtasıyla ülkesinin kamu işleri yönetimine katılmak hakkı vardır.

2. Her şahsın ülkesinin kamu hizmetlerinden eşitlikle yararlanmak hakkı vardır.

3. Halkın idaresi hükümet otoritesinin esasıdır. Bu irade gizli şekilde veya serbestliği sağlayacak benzer bir usul ile cereyan edecek ve eşit oy verme yoluyla yapılacak olan devri ve dürüst seçimlerle ifade edilir.

Madde 22

Her şahsın toplumun bir üyesi olması nedeniyle, sosyal güvenliği, haysiyet için ve şahsiyetinin serbestçe gelişmesi için zorunlu olan ekonomik, sosyal ve kültürel hakların ulusal gayret, uluslararası işbirliği yoluyla ve her devletin teşkilâtı ve kaynaklarıyla uygunluk içinde gerçekleştirilmesine hakkı vardır.

Madde 23

1. Her şahsın çalışmaya, işini serbestçe seçmeye, adil ve elverişli çalışma şartlarına ve işsizlikten korunmaya hakkı vardır.

2. Herkesin, hiçbir fark gözetmeksizin, eşit çalışma karşılığında, eşit ücrete hakkı vardır.

3. Çalışan her kimsenin kendisine ve ailesine, insanlık haysiyetine uygun bir yaşayış sağlayan ve gerekirse her türlü sosyal koruma vasıtalarıyla da tamamlanan adil ve elverişli bir ücrete hakkı vardır.

4. Herkesin çıkarlarının korunması için, sendikalar kurmaya ve bunlara katılmaya hakkı vardır.

Madde 24

Her şahsın dinlenmeye, eğlenmeye, özellikle, çalışma süresinin makul biçimde sınırlanmasına ve belirli devrelerde ücretli tatillere hakkı vardır.

Madde 25

1. Her şahsın gerek kendisi, gerekse ailesi için yiyecek, giyim mesken, tıbbi bakım, gerekli sosyal hizmetleri dahil olmak üzere, sağlığını ve refahını temin edecek uygun bir yaşam düzeyine ve işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, ihtiyarlık veya geçim imkânlarından iradesi dışında mahkûm bırakacak diğer hallerde güvenliğe hakkı vardır.

2. Analık ve çocukluk özel ihtimam ve yardım görmek hakkına sahiptir. Bütün çocuklar, evlilik içinde veya dışında olsunlar, aynı sosyal korumadan yararlanır.

Madde 26

1. Her şahsın eğitime hakkı vardır. Eğitim parasızdır; hiç olmazsa ilk ve temel eğitim aşamalarında böyle olmalıdır. İlk eğitim zorunludur. Teknik ve mesleki öğretimden herkes yararlanabilmelidir. Yüksek öğretim liyakatlerine göre, herkese tam eşitlikle açık olmalıdır.

2. Eğitim insan şahsiyetinin tam gelişmesini ve insan haklarıyla, temel özgürlüklere saygının güçlendirilmesini amaçlamalıdır. Bütün uluslar ırk ve din grupları arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu teşvik etmeli ve BM’in barışın devamlılığı yolundaki çalışmalarını geliştirmelidir.

3. Ana, baba çocuklarına verilecek eğitim türünü tercihen seçme hakkına sahiptirler.

Madde 27

Herkesin toplumun kültürel faaliyetlerine serbestçe katılma veya sanat eserlerinden doğan manevi ve maddi çıkarlarının korunmasına hakkı vardır.

Madde 28

Herkesin işbu Bildirge’de öngörülen hak ve özgürlüklerin uygulanmasını sağlayacak bir sosyal ve uluslararası düzene hakkı vardır.

Madde 29

1. Her şahsın şahsiyetinin serbest ve tam gelişmesi ancak, bunun içinde yaşamasıyla mümkün olacağı topluluğa karşı yükümlülükleri vardır.

2. Herkes haklarını kullanmak ve özgürlüklerinden yararlanmak hususunda ancak, kanun ile sırf başkalarının hak ve özgürlüklerinin tanınmasını ve bunlara saygı gösterilmesini sağlamak amacıyla ve demokratik bir toplumda ahlâk, düzen ve genel refahın haklı icaplarını karşılamak için saptanmış kayıtlamalara tâbidir.

3. Bu hak ve özgürlükler hiçbir yönüyle BM amaç ve prensiplerine aykırı olarak kullanılamaz.

Madde 30

İşbu Bildirge’nin hiçbir hükmü içine, ilân olunan hak ve özgürlükleri bir devlet, zümre veya fert tarafından yok edilmesini güden bir faaliyete, girişime veya bilfiil bunu işlemeye, herhangi bir hak gerektirir biçimde yorumlanamaz.